Zoek tekst

Toon alle titels

Achtergrond

Wie wil leren etsen, moet in de leer gaan ‘by den aldergeestigsten Romeyn de Hooge’, aldus Samuel van Hoogstraten in 1678 in zijn Inleyding tot de hooge schoole der schilderkonst. Romeyn de Hooghe (Amsterdam 1645 - Haarlem 1708) gold tijdens zijn leven als de belangrijkste grafisch kunstenaar van zijn tijd. Toch is De Hooghe minder bekend en geliefd bij een groot publiek dan de grote schilders van de Gouden Eeuw. Verklaringen daarvoor zijn dat grafische kunst minder in aanzien staat dan schilderkunst, dat De Hooghe vrijwel uitsluitend ‘toegepaste kunst’ maakte, zoals boekillustraties, nieuwsprenten en kaarten, en dat de Gouden Eeuw van de Hollandse schilderkunst eindigt rond het jaar 1672, juist op het moment dat De Hooghe het toneel betrad. Daar komt nog bij dat De Hooghe tijdens zijn leven een bedenkelijke morele reputatie had als libertijn en als (vermeende) pornograaf. Die kwalijke roep heeft de waardering voor zijn werk lange tijd negatief beïnvloed.


Als zoon van een knopenmaker groeide De Hooghe op in een eenvoudig milieu, maar hij ontving een goede opleiding en wist zich op te werken tot een aanzienlijk en vermogend man. Hij verkreeg een adellijke titel van de koning van Polen en schafte zich een leengoed aan. Tussen de bedrijven door promoveerde hij tot doctor in de rechten aan de universiteit van Harderwijk. Hij bekleedde verschillende regentenambten in Haarlem en liet daar voor zichzelf een majestueus grachtenhuis bouwen. In de partijstrijd tussen prinsgezinden en staatsgezinden koos De Hooghe steevast de kant van Oranje. In nieuwsprenten, spotprenten en allegorieën ondersteunde hij de zaak van de stadhouder tijdens het Rampjaar 1672, de oorlogen tegen Frankrijk en de Glorious Revolution. Enig opportunisme en een handig inspelen op de vraag naar Oranjegezinde prenten in de markt was hieraan niet helemaal vreemd. Zijn keuze voor Oranje leidde ertoe dat hij in 1690 verwikkeld raakte in een omvangrijke en uiterst onverkwikkelijke pamflettenstrijd, waarin beide kanten naar hartelust met modder smeten. Hoewel veel beschuldigingen aan het adres van De Hooghe onbewezen bleven, heeft deze affaire zijn reputatie blijvende schade berokkend.


Drie kenmerken van het oeuvre van Romeyn de Hooghe springen in het oog: de immense omvang ervan, de grote veelzijdigheid en de hoge artistieke kwaliteit. Hoeveel etsplaten De Hooghe tijdens zijn leven heeft vervaardigd, is niet nauwkeurig vast te stellen omdat hij lang niet al zijn werk signeerde en omdat veel leerlingen en navolgers in zijn trant werkten. We weten niet hoeveel er verloren is gegaan. Met de nodige slagen om de arm komt het aantal etsen uit op ruim 4300. Het merendeel bestaat uit illustraties in 345 boeken; daarnaast vervaardigde De Hooghe meer dan 800 losse prenten. Wat zijn oeuvre vooral aantrekkelijk maakt voor de hedendaagse beschouwer, is dat het in zijn fenomenale omvang en breedte een panoramisch zicht biedt op de toenmalige wereld, met name op de Nederlandse Republiek van de late Gouden Eeuw binnen het bredere kader van Europa in het tijdperk van het absolutisme.


Romeyn de Hooghes illustraties en losse prenten hadden betrekking op alle mogelijke onderwerpen. Hij illustreerde ieder denkbaar genre boek. Tot de devotionele teksten behoren Frans van Hoogstratens emblematische werk Voorhof der zielen en de ars moriendi van David de La Vigne, Miroir de la bonne mort , vertaald in het Nederlands als Spiegel om wel te sterven en in het Duits als Sterben und erben . In het lichtere genre vallen de Contes et nouvelles en vers van Jean de La Fontaine. Fraaie plaatwerken over uiteenlopende onderwerpen waaraan De Hooghe heeft meegewerkt, zijn onder andere ’s Graavenhaage zegevierende en Komste van zyne majesteit Willem III van Govard Bidloo, Beschryving der nieuwlijks uitgevonden en geoctrojeerde slang-brand-spuiten van Jan van der Heyden, Klare onderrichtinge der voortreffelijcke worstel-konst van Niclaus Petter en zijn eigen werk Les Indes Orientales et Occidentales. De satirische kant van De Hooghe komt het best tot uiting in zijn Esopus in Europa.


Toon alle titels


Een overzicht van al zijn boekillustraties aanwezig in de Universiteitsbibliotheek is te vinden in de beeldbank Nederlandse boekillustraties.